Głuchołazy w listopadzie 1945 roku
- przez JW
Kilka miesięcy po zakończeniu II wojny światowej Głuchołazy były miastem cichym, częściowo wyludnionym i wciąż organizującym życie od początku. W listopadzie 1945 roku odwiedził je dziennikarz Zdzisław Pyzik. Jego reportaż opublikowany w czasopiśmie „Odra” pokazuje Głuchołazy w jednym z najbardziej przełomowych momentów ich historii.
Reportaż nosił tytuł „Głuchołazy – miłe miasto”. Autor rozpoczął go od prostego opisu miejscowości. Według podanych przez niego danych przed wojną Głuchołazy liczyły około 10 tysięcy mieszkańców, a w listopadzie 1945 roku było ich około 7600.
Pyzik zwracał uwagę na wąskie ulice, dwa kościoły – jeden barokowy, drugi określony przez niego jako pseudogotycki – oraz starą czerwoną basztę, pozostałość dawnych murów obronnych. Opisywał także rynek z jasnymi kamienicami oraz herb miasta ułożony z kamieni.
Jeszcze kilka miesięcy wcześniej miasto nosiło nazwę Ziegenhals. Reporter zauważał, że na budynkach wciąż można było dostrzec niemieckie napisy przebijające spod warstwy wapna lub farby.
Puste i ciche ulice
Jednym z najmocniejszych obrazów w reportażu jest opis niemal pustych ulic.
Autor wspomina, że już w sierpniu 1945 roku odwiedzał Głuchołazy. Jesienią zauważył nowe polskie szyldy. Wymieniał między innymi Polską Restaurację „Zorza”, restaurację „Ta-joj” oraz Cukiernię Warszawską. Jak pisał, gdyby nie pustka na ulicach, można byłoby pomyśleć, że znajduje się w jednym z miast Polski centralnej.
Mimo niewielkiej liczby ludzi miasto zrobiło na nim dobre wrażenie.
„Na ulicach w Głuchołazach jest pusto i cicho” – relacjonował, dodając jednocześnie, że było tu „przytulnie i miło”. Szczególne wrażenie wywarła na nim dzielnica sanatoryjna i park w jesiennych barwach.
Uzdrowisko nadal robiło wrażenie
W 1945 roku przedwojenna infrastruktura uzdrowiskowa pozostawała jednym z największych atutów Głuchołaz.
Reporter pisał o pensjonatach, nowoczesnym hotelu z dużą oszkloną werandą, czterech basenach kąpielowych, muszli koncertowej, kwietnikach i parku. Zwracał również uwagę na możliwości uprawiania sportów zimowych w okolicy.
Wspominał także o sanatorium dla osób chorych na gruźlicę, które przedstawiał jako jeden z najlepiej urządzonych tego typu obiektów w Europie.
Już wtedy pojawiały się plany, aby wykorzystać turystyczny i uzdrowiskowy potencjał miasta znacznie szerzej.
Fabryki ruszały powoli
Głuchołazy nie były jednak tylko uzdrowiskiem.
Według reportażu działały już papiernie, fabryka guzików i fabryka mebli. Istniał również przemysł chałupniczy związany z produkcją rękawiczek.
Zakłady nie mogły jednak pracować pełną parą. Brakowało surowców i węgla. Wszystkie cegielnie miały pozostawać nieczynne właśnie z powodu braku opału. Dużym problemem były także trudności transportowe i kolejowe, które negatywnie wpływały na miejscową gospodarkę.
Był to obraz miasta, które miało zakłady, infrastrukturę i możliwości, ale działało jeszcze w warunkach ogromnego powojennego chaosu.
Spotkanie z burmistrzem
Reporter postanowił zebrać informacje bezpośrednio u ówczesnego burmistrza.
Po drodze usłyszał od przypadkowego mieszkańca zarzut, że burmistrz jest volksdeutschem. Gdy jednak dotarł do jego siedziby w Domu Powstańców, okazało się, że funkcję tę nadal pełnił Koszyk, którego autor przedstawiał jako dawnego działacza Związku Polaków w Niemczech.
Pyzik opisywał burmistrza jako człowieka mocno związanego z miastem i bardzo optymistycznie patrzącego w przyszłość.
Koszyk liczył na to, że Głuchołazy szybko staną się jednym z najważniejszych polskich ośrodków wypoczynkowych.
Według jego zapowiedzi latem miały tu przyjeżdżać tysiące letników, a zimą tysiące narciarzy. Miasto miało również przyjmować dzieci potrzebujące wypoczynku i zagrożone gruźlicą.
Biblioteka miała tylko około 500 książek
Codzienne życie dopiero się organizowało.
Reporter pytał burmistrza między innymi o dostęp do książek. Okazało się, że wcześniej w mieście nie było wypożyczalni. Dopiero kilka tygodni przed jego wizytą Towarzystwo Czytelni Ludowych uruchomiło niewielką bibliotekę.
Jej księgozbiór liczył około 500 tomów.
To niewiele, ale w rzeczywistości pierwszych powojennych miesięcy było oznaką stopniowej odbudowy życia społecznego i kulturalnego.
„Potrzebujemy polskich robotników”
Najważniejszym problemem pozostawał brak ludzi.
Burmistrz przekonywał reportera, że sytuacja stopniowo się poprawia. Według jego relacji z miasta odjeżdżali szabrownicy, a pozostawali ci, którzy chcieli pracować.
Koszyk zwrócił się nawet za pośrednictwem prasy z apelem, aby ludzie przyjeżdżali do Głuchołaz. Szczególnie potrzebni byli robotnicy. Burmistrz zapewniał, że w mieście nadal znajdują się wolne mieszkania, choć występują problemy z aprowizacją.
Zachęcał także do przyjazdu turystycznego.
Jego słowa zapisane w 1945 roku brzmią znajomo także dzisiaj:
„Kto raz zobaczy Głuchołazy, ten za nimi będzie tęsknił”.
Jesienne Głuchołazy
Reporter opuszczał miasto w deszczu.
Opisywał zamglone jesienne słońce, panoramę Sudetów i powietrze pachnące żywicą. Na ulicach nadal było niemal pusto. Pytał, kiedy znów zapełnią się mieszkańcami i gośćmi miejscowe ulice oraz pensjonaty.
Gdy samochód ruszał w stronę Katowic, we mgle znikała biała wieża głuchołaskiego kościoła.
Pyzik wrócił wtedy do słów burmistrza i zakończył reportaż stwierdzeniem, że Głuchołazy rzeczywiście są „miłym miastem”.
Dziś, ponad 80 lat później, tekst z 1945 roku jest niezwykle ciekawym świadectwem pierwszych powojennych miesięcy. Pokazuje miasto niemal puste, ale jednocześnie pełne planów. Z działającymi fabrykami, uzdrowiskiem, pierwszą biblioteką, problemami z transportem i wielkimi nadziejami na przyszłość.
Źródło: „Odra”, nr 9, listopad 1945 r., reportaż Zdzisława Pyzika „Głuchołazy – miłe miasto”.
Czytaj też: Kaplica św. Anny na Wiszących Skałach
Zobacz też: Niezwykła historia kościółka św. Rocha w Głuchołazach
Zobacz również: 10 atrakcji Głuchołaz, które musisz zobaczyć!
Nasza strona: glucholazy.eu
Głuchołazy - portal miasta i gminy. Wiadomości i komentarze.
